Vài tuần trước, trong một cuộc họp định kỳ của công ty – mọi thứ vẫn diễn ra bình thường cho đến khi sếp tôi tuyên bố: "Chúng ta cần ứng dụng AI nhiều hơn nữa vào quá trình software development. Chúng ta cần phải tăng tốc."

Điều đó hoàn toàn hợp lý. Tôi hiểu. Thế nhưng, tôi vẫn cảm thấy vô cùng hụt hẫng. Tôi sợ hãi rằng AI sẽ cướp đi chính phần mà tôi yêu thích nhất ở công việc này.

Bởi vì tôi thực sự đam mê việc tự tay viết code! Tôi yêu những thử thách, yêu cảm giác vắt óc suy nghĩ tìm giải pháp, cân nhắc từng chi tiết, để rồi cuối cùng vỡ òa như thể mình là Einstein khi đoạn code chạy thành công.

Hơn nữa, AI cũng làm không ít trò ngớ ngẩn: nó quên cập nhật các tệp liên quan. Nó "nhiệt tình" tự bịa ra những cấu trúc (patterns) chẳng hề ăn nhập gì với codebase hiện tại. Nó cố gắng hoàn thành task, nhưng lại không nhận ra rằng bản thân yêu cầu đó hoàn toàn vô lý. Nó viết ra những bài test trông có vẻ hợp lý nhưng lại kiểm chứng sai hành vi. Tóm lại, có vô vàn cách để AI phá hỏng mọi thứ!

Người ta không trả tiền cho việc viết code. Họ trả tiền cho kết quả (Outcomes).

Nhưng rồi… vào những ngày suôn sẻ, AI tiết kiệm cho tôi hàng giờ đồng hồ. Và thành thật mà nói, người ta không trả lương để tôi làm một người chỉ biết viết code hay để tôi đi tìm niềm vui chốn công sở. Khách hàng trả tiền để tôi giải quyết nhu cầu của họ. Ban giám đốc trả lương để tôi xây dựng nên một sản phẩm bán được trên thị trường.

Tôi bắt đầu nhận thấy một sự bất mãn ngấm ngầm nảy sinh. Tôi có thể nhìn rõ định hướng tương lai: ít thời gian hơn cho việc suy nghĩ cẩn trọng, ít đi niềm tự hào về tay nghề, áp lực "just ship" (phát hành ngay) đè nặng hơn, và vai trò của tôi đang dần chuyển từ một builder (người kiến tạo) sang một operator (người vận hành).

Lần đầu tiên sau nhiều năm, tôi chợt tự hỏi: Nếu đây thực sự là tương lai của công việc này, liệu mình có còn muốn tiếp tục?

Hành trình đi tìm lại niềm vui

Gần đây, trong một kỳ nghỉ, tôi đã có thời gian lùi lại để suy ngẫm. Tôi nhận ra rằng nếu AI sẽ đảm nhận phần lớn việc viết code thực tế, thì hẳn phải có những điều khác mang lại niềm vui. Những đồng nghiệp không hề đụng đến code của tôi dường như vẫn rất tận hưởng công việc của họ. Vì vậy, tôi quyết định đi tìm những yếu tố khiến bản thân yêu thích công việc ngoài việc viết code, và tôi đã tìm thấy rất nhiều điều thú vị!

• Niềm vui #1: Giải quyết vấn đề thực tế cho con người thực

  Việc nắm quyền làm chủ (taking ownership) không chỉ với code mà còn với cả sản phẩm bạn đang xây dựng sẽ đưa bạn trở lại vị trí "người cầm lái". Giúp đỡ ai đó, làm rõ những gì họ thực sự cần và "ship" một thứ gì đó giúp một ngày của họ trở nên dễ dàng hơn, mang lại cảm giác vô cùng thỏa mãn. Việc đặt ra những câu hỏi phản biện là rất ý nghĩa, bởi xây dựng đúng thứ cần thiết mới thực sự tạo ra sự khác biệt, ngay cả khi bạn không trực tiếp tạo ra nó bằng đôi tay mình.

• Niềm vui #2: Nghệ thuật ứng dụng AI (AI Craftsmanship)

  Tôi từng nghĩ rằng sử dụng AI đồng nghĩa với việc những kiến thức và tay nghề tích lũy của mình đã bị thay thế. Nhưng thực tế, việc sử dụng tốt AI cũng đòi hỏi một sự điêu luyện (craftsmanship) thực thụ. Thay vì cố gắng giỏi hơn trong chuyên môn ban đầu, tôi có thể rèn luyện để tối ưu hóa quá trình sản xuất cùng AI. Tôi có thể tích lũy kiến thức và kinh nghiệm trong việc thiết lập các giới hạn, cung cấp đúng context (ngữ cảnh) và trang bị cho AI những công cụ phù hợp. Nếu AI đã là một phần không thể thiếu, thì tốt hơn hết tôi nên trở thành một trong những người sử dụng nó xuất sắc nhất.

• Niềm vui #3: Đảm bảo chất lượng (Ensuring Quality)

  AI có thể viết ra vô số code lỗi với tốc độ chóng mặt. Nó có thể đưa ra những quyết định architecture (kiến trúc) sai lầm hoặc viết một chức năng dài cả ngàn dòng trong khi thực tế chỉ cần chưa tới một trăm. Đó là lý do tôi bắt đầu tìm thấy niềm vui trong việc làm chủ chất lượng. Một cách để hiện thực hóa điều này là trải qua giai đoạn nghiên cứu và lập kế hoạch bài bản với AI, yêu cầu nó đưa ra các đề xuất giải pháp và sau đó cùng nhau lập kế hoạch triển khai. Một cách khác là thực hiện code reviews một cách nghiêm ngặt, phát hiện sớm các vấn đề trước khi chúng đến tay khách hàng. Là một người Đức, tôi luôn đồng cảm với tư duy của những người thợ lành nghề: sự chính xác, độ tin cậy và làm mọi thứ đúng đắn ngay cả khi không có ai giám sát.

Lời kết

AI đã giúp tôi tăng throughput (hiệu suất đầu ra), nhưng nó cũng thay đổi định nghĩa về ý nghĩa và niềm vui trong công việc của tôi. Tôi đang học cách chuyển đổi danh xưng của mình từ một "người viết code" sang một "người kiến tạo kết quả sản phẩm", và quá trình này thực sự cũng mang lại rất nhiều niềm vui.

Niềm vui không hề biến mất. Nó chỉ chuyển sang một nơi khác.